św. Andrzej Kim Taegon, Paweł Chong Hasang i Towarzysze, męczennicy
Zasiew krwi w Krainie Porannego Spokoju
Święty Andrzej Kim Taegon, Paweł Chong Hasang i Towarzysze wobec tajemnicy męczeństwa
Ziarno rzucone bez siewcy
Dzieje Kościoła na Półwyspie Koreańskim stanowią w historii powszechnego chrześcijaństwa zjawisko bezprecedensowe, wymykające się zwyczajnym kategoriom socjologicznym i historycznym. Kiedy pod koniec osiemnastego stulecia Prawda Ewangelii zaczęła przenikać granice hermetycznie zamkniętego królestwa Joseon, nie stało się to za sprawą zagranicznych misjonarzy, lecz dzięki wewnętrznemu poszukiwaniu prawdy przez rodzimych myślicieli ze szkoły Silhak. To grupa wykształconych konfucjanistów, zafascynowana traktatami naukowymi i teologicznymi sprowadzanymi potajemnie z Pekinu, odkryła w Chrystusie jedynego Pana nieba i ziemi. Bez obecności kapłana, bez sakramentów ołtarza, kierowani wyłącznie światłem pism świętego Mateusza Ricciego, ci szlachetni mężowie ugięli kolana przed Bogiem Najwyższym, tworząc pierwszą wspólnotę wierzących.
Opatrzność sprawiła, że jeden z nich, Yi Seung-hun, wyruszył w roku 1784 wraz z oficjalnym poselstwem do stolicy Chin, gdzie przyjął chrzest święty z rąk tamtejszego biskupa, otrzymując imię Piotr. Powróciwszy do ojczyzny, sam zaczął chrzcić swych towarzyszy i szerzyć wiarę z gorliwością pierwszych apostołów, zakładając podwaliny pod Kościół zrodzony z samego tylko słuchania Słowa. Koreańczycy zorganizowali nawet prowizoryczną hierarchię, sprawując namiastki posługi kapłańskiej w świętej prostocie serca, dopóki pouczenie z Rzymu nie uświadomiło im konieczności zachowania ważności sukcesji apostolskiej. To heroiczne poszukiwanie pełnej jedności z Kościołem powszechnym ukazało niezwykłą dojrzałość tych świeckich chrześcijan, gotowych na każde wyrzeczenie, byle tylko zachować nienaruszony depozyt wiary.
W owym czasie ziemia koreańska była terenem nieprzejednanej obrony konfucjańskiego ładu społecznego, opartego na ścisłej hierarchii i kulcie przodków. Wkroczenie chrześcijaństwa, głoszącego równość wszystkich istot przed Obliczem Stwórcy oraz zakazującego oddawania boskiej czci zmarłym, zostało odebrane przez dwór królewski jako zamach na same fundamenty państwa. Wiara Chrystusowa, niosąca wyzwolenie ubogim, kobietom i niewolnikom, stała się dla władz śmiertelnym zagrożeniem. Rozpoczęła się epoka mrocznych prześladowań, w której toskańska i rzymska krew męczenników pierwszych wieków miała znaleźć swój wierny odpowiednik w dolinach rzeki Han.
Krew ojców fundamentem wiary synów
Dla rodziny Kimów z Solmoe droga wiary od samego początku znaczona była purpurą męczeństwa. Dziadek Andrzeja, Kim Hyeon, oddał życie za Chrystusa w lochu więziennym w 1814 roku, po długich latach cierpień i wygnania. W jego ślady poszedł ojciec, Ignacy Kim Che-jun, mąż niezłomnej prawości, który w czasie straszliwego prześladowania Gihae w 1839 roku został ścięty za bramą Seulu, odmawiając zaparcia się Boga i wskazania ukrywających się chrześcijan. W takim domu, przesiąkniętym duchem codziennej ofiary i gotowości na najwyższą cenę, wzrastał mały Andrzej, urodzony w sierpniu 1821 roku. Opowieści o konających w kajdanach przodkach nie budziły w nim lęku, lecz rozpalały święte pragnienie naśladowania Zbawiciela na drodze krzyża.
Równie chwalebnym dziedzictwem szczycił się Paweł Chong Hasang, syn słynnego filozofa i męczennika Augustyna Chonga Yak-jonga, zgładzonego w prześladowaniu Shinyu w 1801 roku. Mając zaledwie siedem lat, Paweł widział śmierć swego ojca i starszego brata, a wraz z matką Cecylią i siostrą Elżbietą został zepchnięty na dno skrajnej nędzy po konfiskacie całego rodzinnego majątku. Młodzieniec nie pozwolił jednak, aby rozpacz zdusiła w nim żar apostolski. Przywdziawszy zgrzebną szatę sługi, stał się niestrudzonym wędrowcem, który przez lata przemierzał kraj wzdłuż i wszerz, odnajdując rozproszone owce Chrystusowej trzody i podtrzymując w nich dogasające zarzewie wiary.
Ta szlachetna kohorta pierwszych wyznawców rozumiała doskonale, że ziarno wrzucone w ziemię musi obumrzeć, aby przynieść owoc obfity. Świadectwo ich życia nie było ucieczką od świata, lecz świadomym stanięciem naprzeciw potędze ciemności w obronie godności człowieka odkupionego Krwią Baranka. Gdy ojcowie ginęli pod toporami katów, synowie przejmowali ich dziedzictwo nie ze skargą na ustach, lecz z pieśnią dziękczynienia za dar wybrania. W tym przedziwnym łańcuchu pokoleń wykuwała się tożsamość koreańskiego katolicyzmu, hartowanego w ogniu tortur i uświęconego bezgraniczną miłością do Kościoła.
Apostoł wędrujący ku kapłaństwu
Brak sakramentów i pasterzy był dla wiernych w Korei raną nieustannie krwawiącą. Paweł Chong Hasang powziął w swym mężnym sercu postanowienie, aby za wszelką cenę sprowadzić do ojczyzny kapłanów z zagranicy. Aż dziewięciokrotnie podejmował śmiertelnie niebezpieczną wyprawę do Pekinu, przekradając się przez strzeżone posterunki graniczne w przebraniu tragarza karawany handlowej. Z własnej inicjatywy sformułował poruszający list do papieża Piusa VII, błagając w imieniu opuszczonych współbraci o utworzenie wikariatu apostolskiego i posłanie szafarzy Bożych tajemnic. Błaganie to, poparte świadectwem niezłomnej wierności, skłoniło Stolicę Apostolską do powierzenia misji koreańskiej Paryskiemu Stowarzyszeniu Misji Zagranicznych.
Gdy w 1836 roku do Korei przedostał się potajemnie ojciec Piotr Maubant, jednym z jego pierwszych zadań stało się wyselekcjonowanie kandydatów do rodzimego kapłaństwa. Wśród wybranych młodzieńców znalazł się piętnastoletni Andrzej Kim Taegon, wyróżniający się bystrością umysłu, pobożnością i niezłomną wolą. Wraz z dwoma towarzyszami wyruszył w niewiarygodnie trudną, pieszą podróż przez Mandżurię do portu Makau, gdzie pod opieką francuskich misjonarzy rozpoczął sześcioletnie studia teologiczne, filozoficzne oraz naukę łaciny i języków zachodnich.
Podczas pobytu na obczyźnie Andrzej musiał stawić czoła nie tylko trudom wymagającej formacji intelektualnej, lecz także groźnym chorobom i niepokojom politycznym, w tym wybuchowi wojen opiumowych, które wymusiły czasową ewakuację seminarium na Filipiny. Pomimo wątłego zdrowia i ciężkich dolegliwości młodzieniec nie ustawał w modlitwie, wiedząc, że każda chwila nauki przybliża go do upragnionego celu, jakim była posługa umęczonym rodakom. W jego sercu płonął jeden płomień: zanieść Ciało Chrystusa i odpuszczenie grzechów tym, którzy w ojczyźnie znosili więzienne kajdany w imię Ewangelii.
Morskie szlaki i święte namaszczenie
Wyświęcony na diakona na początku 1845 roku, Andrzej podjął heroiczną próbę powrotu do zamkniętej ojczyzny, by przygotować grunt pod przybycie nowego wikariusza apostolskiego, biskupa Jana Ferréola. W skrajnie trudnych warunkach, unikając czujnych patroli straży przybrzeżnej, zakupił sfatygowaną łódź rybacką i wraz z jedenastoma chrześcijańskimi rybakami, niemającymi żadnego doświadczenia w żegludze dalekomorskiej, wyruszył przez wzburzone wody Morza Żółtego ku Szanghajowi. Rejs ten graniczył z cudem; pośród szalejących sztormów, połamanego masztu i utraty steru, młody diakon podtrzymywał nadzieję załogi, ukazując im obraz Matki Bożej i wzywając Jej potężnego wstawiennictwa.
Dnia 17 sierpnia 1845 roku w kościele w Jinjiabang pod Szanghajem spełniło się odwieczne pragnienie narodu koreańskiego. Z rąk biskupa Ferréola Andrzej Kim Taegon przyjął święcenia kapłańskie, stając się pierwszym synem tej ziemi wyniesionym do godności sługi Chrystusowego ołtarza. Zaledwie kilka tygodni później, znowu na pokładzie nędznej łodzi, poprowadził biskupa oraz ojca Daveluy z powrotem do Korei, lądując potajemnie u brzegów prowincji Chungcheong. Niewymowna była radość wiernych, którzy po raz pierwszy w życiu usłyszeli słowa rozgrzeszenia wypowiedziane w ich własnym, ojczystym języku przez kapłana krwi z ich krwi.
Ksiądz Andrzej rozpoczął natychmiast wyczerpujące duszpasterstwo objazdowe, poruszając się wyłącznie nocami, w tradycyjnym stroju żałobnika z wielkim słomianym kapeluszem zasłaniającym twarz, co pozwalało mu unikać rozpoznania przez wścibskie oczy szpiegów. Nawiedzał ukryte w niedostępnych górach osady katolickich uchodźców, chrzcząc, spowiadając, sprawując Najświętszą Ofiarę i umacniając wiarę wątpiących. Każda chwila jego posługi naznaczona była świadomością czyhającej śmierci, lecz młody kapłan nie szukał ocalenia doczesnego, pragnąc jedynie wypełnić powierzoną mu misję do ostatniej kropli sił.
Memoriał sprawiedliwego i żelazne pęta
Podczas gdy ksiądz Kim organizował podziemną sieć duszpasterską, Paweł Chong Hasang kontynuował swą wielką misję budowania mostów pomiędzy Kościołem a państwem, dążąc do uznania chrześcijaństwa na drodze prawnej. W obliczu fali aresztowań w 1839 roku złożył na ręce ministrów królewskich słynny dokument pod nazwą Sangjesangseo, czyli Memoriał do pierwszego ministra. W tym genialnym piśmie apologetycznym, zredagowanym w najwyższym stylu klasycznej chińszczyzny, Paweł z niebywałą precyzją odparł zarzuty o wywrotowy charakter wiary katolickiej, dowodząc, że prawdziwy chrześcijanin jest najwierniejszym poddanym władcy, wypełniającym swe obowiązki z miłości do Boga.
Odwaga Pawła przypieczętowała jego ziemski los. Wkrótce po złożeniu memoriału został uwięziony wraz z biskupem Wawrzyńcem Imbertem oraz misjonarzami Maubantem i Chastanem. Poddany nieludzkim torturom, obejmującym łamanie kości piszczelowych, chłostę i przypalanie ciała, zachował absolutny spokój i dostojeństwo, odmawiając jakichkolwiek zeznań obciążających innych współbraci. Gdy sędziowie usiłowali zmusić go do deptania krzyża, odpowiadał, że nie sposób deptać wizerunku Tego, który oddał za nas życie na drzewie hańby. Jego postawa wzbudzała podziw nawet w sercach zatwardziałych oprawców, którzy nie potrafili pojąć źródła tak nadludzkiej mocy.
Dnia 22 września 1839 roku Paweł Chong Hasang został wyprowadzony za Małą Zachodnią Bramę w Seulu, na wzgórze Saenamteo, będące tradycyjnym miejscem kaźni więźniów stanu. Po odczytaniu wyroku śmierci za przynależność do zbrodniczej sekty i odrzucenie praw przodków, z uśmiechem na twarzy skłonił głowę pod miecz kata. Wraz z nim zginęło wielu innych wiernych, w tym jego matka Cecylia i siostra Elżbieta, pieczętując krwią wierność Temu, którego ukochali ponad wszelkie doczesne dobra. Ofiara Pawła stała się kamieniem węgielnym, na którym Kościół koreański miał wzrastać przez kolejne stulecia.
Uwięzienie młodego pasterza
Misja księdza Andrzeja Kima nie trwała długo w wymiarze czasu ziemskiego, lecz jej intensywność przewyższała lata spokojnej pracy duszpasterskiej. Wiosną 1846 roku biskup Ferréol powierzył mu zadanie nawiązania kontaktu z francuskimi okrętami krążącymi po wodach zatoki, aby za ich pośrednictwem przekazać listy do Paryża i umożliwić przybycie kolejnych kapłanów. Andrzej udał się w rejon wysp Yeonpyeong, gdzie wynajął łodzie chińskich rybaków do przewiezienia korespondencji. Niestety, w dniu 5 czerwca 1846 roku, w wyniku nieszczęśliwego zbiegu okoliczności i podejrzliwości lokalnych urzędników poszukujących przemytników soli, młody kapłan został aresztowany na wyspie Sunwi.
Kiedy strażnicy zorientowali się, że mają do czynienia z wykształconym Koreańczykiem posługującym się płynną chińszczyzną i posiadającym europejskie mapy oraz księgi, natychmiast odesłali go do więzienia centralnego w Seulu. Tam poddano go serii wyczerpujących przesłuchań przed samym trybunałem królewskim. Sędziowie byli wstrząśnięci jego erudycją, kulturą słowa i znajomością świata zewnętrznego, której próżno było szukać u większości dworskich dygnitarzy. Wielu ministrów, ujętych jego szlachetnością, pragnęło ocalić mu życie, proponując zrzeczenie się wiary w zamian za wysokie stanowisko na dworze i posługę tłumacza.
Odpowiedź młodego kapłana była jednoznaczna i niezachwiana. Wobec króla i jego sędziów złożył najwspanialsze wyznanie wiary, wyjaśniając naturę jedynego Boga, godność duszy nieśmiertelnej oraz błędność doczesnych kultów pogańskich. Z dumą wyznał, że jest katolikiem i kapłanem Chrystusa, a wszelkie jego podróże i trudy miały na celu jedynie dobro duchowe jego braci. Żadne groźby, katusze ani obietnice ziemskiej chwały nie zdołały skłonić go do zdrady Kościoła. Przebywając w ciemnym lochu, spętany ciężkimi łańcuchami, napisał swój ostatni, przejmujący list do koreańskich chrześcijan, wzywając ich do wytrwania w miłości, jedności i nadziei na wieczną nagrodę w niebie.
Ostatnia droga na piaskach Saenamteo
Świt 16 września 1846 roku przyniósł wykonanie królewskiego wyroku na pierwszym koreańskim kapłanie. Został skazany na śmierć przez ścięcie jako zdrajca ojczyzny i przywódca niebezpiecznej herezji. Konwój wojskowy wyprowadził dwudziestopięcioletniego kapłana z więzienia i poprowadził go wśród tłumu gapiów na piaszczyste wybrzeże Saenamteo nad rzeką Han. Andrzej kroczył na miejsce kaźni z podniesionym czołem, odziany w białą szatę skazańca, promieniejąc wewnętrznym pokojem, który budził lęk i zdumienie eskortujących go żołnierzy.
Na placu straceń obnażono go do pasa, przekłuto uszy strzałami z ptasimi piórami, a twarz posypano wapnem, co stanowiło tradycyjny rytuał poniżenia najcięższych przestępców. Następnie przywiązano go za ramiona do palików wbitych w ziemię. Przed zadaniem śmiertelnego ciosu dowódca zapytał go po raz ostatni, czy odrzuca naukę Pana Niebios. Andrzej odpowiedział donośnym głosem, słyszalnym dla wszystkich zgromadzonych, że to za Niego umiera i że właśnie w tej chwili rozpoczyna się jego prawdziwe, niekończące się życie. Po tych słowach wezwał oprawców, aby nie zwlekali z wykonaniem swej powinności.
Dwanaście razy żołnierze okrążali klęczącego kapłana w upiornym wojennym tańcu, uderzając tępymi szablami w jego odsłoniętą szyję, zanim ostatecznie odcięta głowa potoczyła się na czerwony piasek. Zgodnie z prawem ciało męczennika miało pozostać na miejscu na pastwę dzikich zwierząt i ptactwa, ku przestrodze buntowników. Jednak po kilkudziesięciu dniach grupa odważnych chrześcijan, pod osłoną nocy, wykradła święte relikwie i przeniosła je z czcią do wioski Mirinae, gdzie spoczęły w błogosławionym ukryciu, oczekując na dzień chwały.
Korowód świętych niewiast i mężów
Zwycięstwo Andrzeja Kima i Pawła Chonga nie było odosobnionym aktem heroizmu jednostek, lecz częścią wielkiego pochodu świętych, w którym uczestniczyli ludzie wszelkich stanów i wieków. Wśród stu trzech męczenników wyniesionych do chwały ołtarzy obok francuskich biskupów i kapłanów stanęli prości koreańscy chłopi, służący, matki rodzin, a nawet małe dzieci. Każde z nich miało swój własny udział w kielichu Męki Pańskiej, dając dowód, że łaska Boża nie ma względu na osoby i uzdalnia do najwyższego męstwa nawet istoty po ludzku najsłabsze.
Wstrząsającym świadectwem stała się męczeńska śmierć Piotra Yu Tae-chola, trzynastoletniego chłopca, który dobrowolnie oddał się w ręce siepaczy, pragnąc pójść do nieba tą samą drogą, co jego aresztowany ojciec. W lochu więziennym dziecko poddano torturom tak okrutnym, że oprawcy wyrywali mu kawałki ciała rozpalonymi szczypcami, pytając szydząc, czy nadal trwa przy swojej wierze. Mały Piotr odpowiadał z uśmiechem, że cierpienie dla Boga jest niczym wobec szczęścia wieczności, i został ostatecznie uduszony w celi, stając się jednym z najmłodszych świętych męczenników w dziejach Kościoła powszechnego.
Niezwykłe piękno zajaśniało również w postawie chrześcijańskich niewiast, takich jak Kolumba Kim, Magdalena Pak czy Agata Yi, które w obliczu sędziów wykazały się mądrością i niezłomnością przewyższającą uczonych filozofów. Znosząc bezwstydne upokorzenia w męskich więzieniach, zachowały czystość duszy i ciała, wspierając się wzajemnie modlitwą i znosząc katusze bez jednego jęku sprzeciwu. Ich krew spływała po kamieniach więziennych dziedzińców jako pachnące kadzidło miłości, udowadniając, że nowa godność nadana kobiecie przez Ewangelię Chrystusową jest rzeczywistością, której żadna tyrania nie jest w stanie zniszczyć.
Apoteoza na brzegu rzeki Han
Przez dziesięciolecia pamięć o rzezi koreańskich chrześcijan żyła w katakumbach i podziemnych wspólnotach, które pomimo nieustannych obław przetrwały najczarniejsze noce prześladowań. Kiedy pod koniec dziewiętnastego stulecia Królestwo Joseon otworzyło wreszcie swe granice dla świata i zagwarantowało wolność sumienia, Kościół mógł w pełnym świetle dnia zebrać kości swych mocarzy ducha. Beatyfikacje dokonane w dwóch grupach przez papieża Piusa XI w 1925 roku oraz papieża Piusa XII w 1968 roku były zwiastunem zbliżającego się żniwa, które z krwi posianej w ziemi miało wydać plon stokrotny.
Wydarzenie bez precedensu w nowożytnych dziejach chrześcijaństwa dokonało się w dniu 6 maja 1984 roku. Papież Jan Paweł II, przybywając do Seulu z okazji dwusetlecia Kościoła w Korei, podjął historyczną decyzję o dokonaniu uroczystej kanonizacji stu trzech męczenników poza Wiecznym Miastem. Na błoniach Yeouido nad rzeką Han, przed obliczem ponad miliona zgromadzonych wiernych, Następca Piotra ogłosił Andrzeja Kima Taegona, Pawła Chonga Hasanga i ich Towarzyszy świętymi Kościoła powszechnego, oddając cześć narodowi, który sam sobie przyniósł światło wiary i obronił je krwią własnych dzieci.
Podczas tej niezapomnianej liturgii Jan Paweł II podkreślił mistyczny wymiar koreańskiego męczeństwa, wskazując, że śmierć tych mężów i niewiast stała się zarzewiem jednego z najbardziej dynamicznych i kwitnących Kościołów współczesnego świata. Ziemia zroszona krwią męczenników przestała być peryferium chrześcijaństwa, stając się żywym sercem wiary na kontynencie azjatyckim. Kanonizacja ta przypomniała całemu światu, że Kościół nie jest wytworem kultury zachodniej, lecz wspólnotą uniwersalną, która w każdym zakątku globu znajduje swe najpełniejsze ucieleśnienie w tajemnicy paschalnej Chrystusa.
Lekcja męstwa dla współczesnego świata
Święty Andrzej Kim, Paweł Chong i ich Towarzysze przemawiają do nas dzisiaj z ogromną mocą, stawiając wymagające pytania o radykalizm naszego chrześcijańskiego powołania. W epoce, w której wiara bywa spychana na margines życia społecznego, redukowana do prywatnego sentymentu lub rozmywana w imię konformizmu i wygody, koreańscy męczennicy uczą nas, że istnieją wartości, dla których warto oddać życie doczesne. Ich postawa demaskuje iluzję świata, który obiecuje szczęście bez krzyża i prawdę bez wymagań moralnych, wskazując na Chrystusa jako jedynego Wyzwoliciela człowieka.
Niezwykła rola świeckich w narodzinach i obronie Kościoła w Korei pozostaje niezmiennie aktualnym wzorem dla współczesnego laikatu, powołanego na mocy chrztu świętego do odważnego apostolstwa w środowiskach pracy, polityki i kultury. Postać Pawła Chonga Hasanga ukazuje, że zaangażowanie świeckiego nie polega na zastępowaniu hierarchii, lecz na tworzeniu z nią organicznej jedności i braniu pełnej odpowiedzialności za losy Kościoła w chwilach najcięższych prób. Z kolei kapłaństwo księdza Andrzeja Kima, krótkie w dniach, lecz nieskończone w swej duchowej owocności, jaśnieje jako wzór bezgranicznego oddania pasterza dla swej owczarni.
Wpatrując się w chwalebną rzeszę męczenników z Krainy Porannego Spokoju, prośmy o ich potężne wstawiennictwo przed tronem Najwyższego, abyśmy pośród wyzwań współczesności nie utracili smaku ewangelicznej soli. Niech ich niezłomne męstwo, ugruntowane w pokornej modlitwie i miłości do Krzyża, wyprasza całemu Kościołowi dar nowej gorliwości apostolskiej, aby światło Zbawiciela rozpraszało wszelkie mroki niewiary, prowadząc ludy wszystkich narodów do wiecznej ojczyzny w niebie.
[1] Martyrologium Romanum, Editio Typica, Typis Vaticanis, Civitas Vaticana, 2004, s. 531–532.
[2] Missale Romanum, Editio Typica Tertia, Typis Vaticanis, Civitas Vaticana, 2002, s. 838.
[3] Biblia Tysiąclecia, Wydanie V, Wydawnictwo Pallottinum, Poznań, 2003.
[4] Ioannes Paulus II, Litterae Decretales Quibus beatis Andreae Kim Taegon, Paulo Chong Hasang et centum uni Sociis Sanctorum honores decernuntur, Acta Apostolicae Sedis, Typis Polyglottis Vaticanis, Roma, 1984, s. 1045–1056.
[5] C. Dallet, Histoire de l'Église de Corée, Victor Palmé, Paris, 1874, s. 1–450.
[6] A. Kim Taegon, Lettres choisies de Saint André Kim Taegon, Missions Étrangères de Paris, Paris, 1984, s. 1–128.
(*) Wizerunki świętych i błogosławionych oraz inne grafiki generowane przez AI na podstawie opisów i innych dostępnych materiałów graficznych.
